WPROWADZENIE

                                   Przemiany użytkowe i architektoniczne

Odkopane w roku 2012 mury dostarczyły kilku bardzo wyraźnych wskazówek dotyczących zmian użytkowania i przebudów omawianej budowli. Pokazały one przede wszystkim, że była to pierwotnie zabudowa wieloczłonowa z dwoma otwartymi dziedzińcami. Zamknięta obrysem prostokątnym składała się z dwóch skrzydeł budynków murowanych z cegły, dwóch podwójnych murów kurtynowych, oraz wieży wolnostojącej opartej o wewnętrzny mur północny. Najstarsze jej poziomy użytkowe wyznaczone zostały przez odsadzki i fragmenty bruku z rynnami odpływowymi. Była to typowa zabudowa niewielkiego zamku. Niespotykane zaś było posadowienie jej na dwóch poziomach, oraz częściowe wysunięcie, i to budynku głównego, poza masyw skarpy rzecznej. Budynek ów spód fundamentów miał w okolicy ówczesnego lustra wody, a poziom posadzki piwnic około dwa metry wyżej. Umiejscowiony był on na nadsypanym tarasie wysuniętym w głąb nurtu. Pozostała część zabudowy rozmieszczona została na platformie wyciętej w głąb skarpy około trzech metrów wyżej. Nie sięgała ona jednak poziomem szczytu skarpy, wymagając rampy wyjazdowej na jeszcze blisko cztery metry. Dlatego też zewnętrzny mur kurtynowy od tej (wschodniej) strony był szczególnie potężny i wysoki, sięgając przynajmniej siedmiu metrów, z czego zachowało się około pięciu. Niespotykanym rozwiązaniem było tu podniesienie o jedną kondygnację spodu fundamentów między dwoma tarasami zabudowy za pomocą potężnych łuków ceglanych, oraz zastosowane w elewacjach budynku zachodniego dwukondygnacyjne, ślepe arkady. Rozwiązania te okazały się jedynym, chociaż częściowo zachowanym przykładem budowli zakonnej, dostosowanej do narzuconych warunków nadrzecznej skarpy z koniecznością bezpośredniego dostępu do wody, jakie stawiano zamkom krzyżackim po pierwszym powstaniu pruskim.

Dalej ślady spalenizny i warstwa gruzu grubości około metra wskazały, że obiekt strawiony został potężnym pożarem i nie użytkowany był kilkadziesiąt przynajmniej lat. Nowy okres określił nowy poziom użytkowy nad warstwą zagruzowania. Budowla otrzymała elementy wzmacniające i mogła wówczas zostać przekryta wspólnym dachem oraz adoptowana na przykład na cele edukacyjne. Jak długo funkcjonowała w tym charakterze, nie wiadomo. Dopatrzyć się można elementów z czasów polskich, mogących świadczyć o kolejnej adaptacji, ale o pewność tu bardzo trudno. Może już wtedy umieszczono tu spichlerz, lub inny magazyn.

Kolejnym wyraźnym śladem ingerencji jest natomiast szereg pozostałości po adaptacji z XIX-go wieku. Nowy mur konstrukcyjny od wschodu oraz pozostałości siatki filarów ceglanych wewnątrz świadczą o próbie wprowadzenia w obiekt samodzielnej konstrukcji nośnej pod nowe stropy i poważne obciążenia, co podpowiada adaptację na magazyn, możliwe że zbożowy.

Do niedawna widoczne też były na pozostałości budynku zachodniego ślady po próbie adaptacji go na kawiarnią z lat sześćdziesiątych XX-go wieku. Otrzymał on wówczas zamykające ściany z pustaków, oraz białej i czerwonej cegły, betonowe stropy, oraz betonowe schody wewnętrzne i zewnętrzne.

No i inwestycja z roku 2015, niszcząca wszelkie ślady poprzednich przebudów oraz wszystkie mury wewnętrzne i większość zewnętrznych. Także te najstarsze. Pozostawione zostały jedynie, masyw trzech ścian budynku zachodniego i fragmenty muru wschodniego z niewielkimi przyległościami. Powstała budowla nawiązała kształtem do XIX-to wiecznego magazynu, a funkcją do wcześniejszej roli edukacyjnej stając się, w założeniu,   centrum edukacyjno kulturalnym.